نجوم ، Aquarius

قبلاً به صورت اجمالی با صورت فلکی آبریز (aquarius) آشنا شدیم ، در این مطلب به جزئیات بیشتری در مورد آن می پردازیم. aquarius یکی از قدیمی ترین صورت های فلکی شناخته شده است و بخشی از منطقة البروج (zodiac) محسوب می شود ، اگرچه ستاره های این صورت فلکی خیلی پر نور نیستند و شناسایی آن در آسمان چندان ساده نیست ولی بخش بزرگی از آسمان را در بر می گیرد و در حقیقت دهمین بزرگترین Constellaion محسوب می شود.مانند سایر صورت های فلکی عضو منقطة البروج آبریز نیز نماد خاص خود را دارد و با علامت ♒ (نماد آب) مشخص می شود و در جدول Unicode نیز کاراکتر انحصاری خود را دارد (U+2652)

در مورد این صورت فلکی داستان ها و افسانه های زیادی وجود دارد و در فرهنگ های مختلف به عنوان نماد های متفاوتی به کار رفته است با این حال در بیشتر موارد با مفاهیمی همچون "آب"، "ریزشِ آب" ، "طوفان بزرگ" و ... ارتباط داده شده است.

aquarius به همراه صورت های فلکی دیگری همچون pisces (ماهی) ، eridanus (رودخانه) ، cetus (وال) ،  capricornus (بز دریایی) delphinus (دلفین) و ... در بخشی از آسمان قرار گرفته است که معمولاً به آن دریا (sea) گفته می شود.

aquarius بهار در نیمره کره جنوبی و پاییز در نیمکره شمالی دیده می شود و به همین علت که زمان مشاهده آن همزمان با فصل های بارندگی است در بسیاری از فرهنگ ها و تمدن های قدیمی (به خصوص مناطقی که در مجاورت دریا و رود های بزرگ بودند) به عنوان نمادی برای بارش ، سیل و ... به کار رفته است.

سومریان این صورت فلکی را به صورت کوزه (یا شخصی که کوزه ای در دست دارد) ای مشاهده می کردند که آبی را از بهشت به سمت زمین سرازیر می کند که موجب سیل و خسارت به زمین می شود ، بابلیان مشاهده آن را نماد بارش می دانستند و مصری ها معتقد بودند که aquarius عامل بارندگی و طغیان های سالانه نیل است.

خط کشی :

همانطور که قبلاً گفتم رسم خطوط بین ستاره های یک صورت فلکی موضوعی دلخواه هست  و در واقعیت خطی بین آن ها وجود ندارد ،بهتر است خط کشی ای را برای خودتان در نظر بگیرید که برای ذهن شما خوشایند تر و با مشاهده ستاره های یک صورت فلکی آن شکل (شکل حاصل از رسم خطوط) سریع تر در ذهن شما شکل می گیرد ، با این حال در ادامه به یکی سری از خط کشی های متداول این صورت فلکی اشاره می کنیم :

احتمالاً شکل زیر متدوال ترین روش رسم aquarius باشد ، در بیشتر منابع (به خصوص منابع قدیمی تر) از این نحوه رسم خطوط استفاده شده است به علاوه در بین عوام(در اینجا منظور از عوام کسانی هستند که کاری به جنبه ستاره شناسی این صورت فلکی ندارند و فقط از آن به عنوان گردن بند ، دست بند ،ت.ت.و  و غیره استفاده می کنند) نیز این  شکل مرسوم تر است.

روش های دیگری نیز وجود دارند (حتی می توانید روش های دلخواه خودتان را داشته باشید)

من خودم روش آخر را بیشتر می پسندم ;-)

نکته : همانطور که میدانیم یک constellaion شامل ستاره های زیادی می شود و برای رسم صورت فلکی متناظر با آن الزامی وجود ندارد که همه ستاره های آن را با خط به هم وصل کنیم ، شما می توانید ستاره های دلخواه خود را با خطوط فرضی به هم وصل کنید (فقط سعی کنید زیاده روی نکنید و از constellation های مجاور برای رسم خط ستاره قرض نگیرید :دی)

نکته : همانطور که قبلاً گفتم aquarius یکی از صورت های فلکی منطقة البروج است و برای همین در فال و ... نیز از آن استفاده می شود و نماد کسانی است که بین 20 ژانویه و 18 فبریه به دنیا آمده باشند ، برای همین این صورت فلکی به صورت نمادین به عنوان گردن بند ، دستبند و غیره نیز استفاده می شود.

داستان ها :

آبریز یکی از شناخته شده ترین و قدیمی ترین صورت های فلکی است و داستان های بسیاری برای آن وجود دارد و مانند مطالب قبلی قادر نیستیم تمام داستان ها را در یک مطلب پوشش دهیم با این وجود سعی می کنم به موارد پر رنگ تر اشاره کنم.

در بیشتر داستان ها آبریز نماد پسر جوان و زیبا رویی است که به عنوان ساقی به خدایان خدمت می کرد.

داستان یک :

در یکی از معروف ترین روایت های یونانی آبریز نماد Ganymede است (Ganymede پسر Tros و  Tros پادشاه تروآ بود)

Ganymede پسر زیبا رویی بود که نظر زئوس را به خود جلب کرده بود (چشش رو گرفته بود:دی) ، زئوس عقابی را به تروآ فرستاد و Ganymede را ربود تا پسر در دربار خدایان مشغول به خدمت (به عنوان ساقی و ...) شود.(در نسخه ای از این داستان زئوس خودش را به شکل عقاب در آورد و شخصاً وارد عمل شد-"از بس براش مهم بود قضیه")

Ganymede در حال خوش خدمتی به زئوس!

ربوده شدن Ganymede توسط زئوس (اثر Girolamo da Carpi )

داستان دو :

در روایت مشهور دیگری ، آبریز نماد Deucalion است ، دئوکالیون پسر Prometheus و Clymene بود . دئوکالیون توسط پدرش از وقوع طوفان بزرگ با خبر می شود ، پدر دئوکالیون به او می گوید کشتی بزرگی بسازد تا بتواند از طوفان نجات یابد ، دئوکالیون و همسرش Pyrrha از طوفان نجات پیدا می کنند و نسل بشر را ادامه می دهند.(این داستان بسیار شبیه داستان نوح در قرآن و تورات است ، در بیشتر داستان های مرتبط با طوفان بزرگ آبریز نماد شخصی است که توانسته از طوفان نجات یابد)

داستان سه :

در روایت های مربوط به بابلیان ، Aquarius با نام GU.LA (به معنی The Greate One) شناخته شده است و نماد EA است. (EA از خدایان مشهور سومری و بابلی است و خدای نیل ، خدای آب  و موارد دیگری است)

 

با مطالعه بیشتر داستان های مرتبط با این صورت فلکی متوجه می شویم که گذشتگان با مشاهده این صورت فلکی متوجه شروع فصل بارش و بارندگی می شدند و برای همین داستان هایی که به آن نسبت داده اند اکثراً با آب ، طوفان و سیل در ارتباط است.

نمودار IAU :

قبل از ادامه بحث و آشنایی با ستاره ها و اجرام آسمانی مرتبط با آبریز بهتر است یک بار نمودار IAU مرتبط با آن را با دقت بررسی کنیم.

 

ستاره ها و سایر پدیده های آسمانی :

اگرچه ستاره های آبریز به ظاهر کم نور هستند ولی در ورای این صورت فلکی ستاره ها و پدیده های آسمانی مهمی وجود دارند که در ادامه به بعضی از آن ها اشاره می کنیم.

ابتدا با ستاره های اصلی این صورت فلکی نیز آشنا می شویم.

Alpha Aquarii : یا α Aquarii ، آلفای آبریز که Sadalmelik نامیده می شود یک ستاره سوپر غول زرد نوع G است (در حقیقت G2)، این ستاره با سن تقریبی 53 میلیون سال جرمی نزدیک به 6.5 برابر جرم خورشید دارد و نوردهی آن 3000 برابر نوردهی خورشید است ، شعاع آن تقریباً 77 برابر شعاع خورشید است . دمای سطح خارجی آن تقریباً 5210 درجه کلوین است و با زمین تقریباً 520 سال نوری فاصله دارد (در بعضی منابع 800 سال نوری نوشته شده است). واژه Sadalmelik از عبارت عربی "سعد الملک" گرفته شده است و ریشه این نام گذاری در تاریخ گم شده است. (به احتمال زیاد این نام گذاری ها توسط ستاره شناسان ایرانی انجام شده است و متاسفانه ستاره شناسی ایرانی به دلایل مختلف (کتاب سوزی و کتابخانه سوزی در زمان جنگ ها و دلایل دیگر!!!!) از بین رفته است و تنها منابع محدودی باقی مانده اند- به عنوان مثال کتاب های عبدالرحمن صوفی) 

این ستاره دومین ستاره درخشان آبریز است.

Beta Aquarii :  یا β Aquarii یا بتای آبریز که Sadalsuud نامیده می شود درخشان ترین ستاره صورت فلکی آبریز است که در حقیقت یک ستاره دوگانه است ولی با چشم عادی به صورت یک ستاره دیده می شود.ستاره اصلی این سیستم دو گانه تقریباً 60 میلیون سال سن دارد و شعاع آن تقریباً 50 برابر شعاع خورشید و جرم آن تقریباً 6 برابر جرم خورشید است.این ستاره تقریباً 2300 برابر خورشید نوردهی دارد و دمای سطح خارجی آن تقریباً 5700 درجه کلوین است. این ستاره دوگانه تقریباً 540 سال نوری فاصله دارد (در بعضی منابع 610 سال نوری) و ستاره ای از نوع G0 است.

این ستاره به همراه alpha aquarii و eta pegasi به صورت یک گروه حرکت می کنند.

واژه sadalsuud از عبارت عربی سعدالسعود گرفته شده است.

نکته : این احتمال وجود دارد که Beta Aquarii یک سیستم ستاره ای چندگانه باشد(سه گانه یا بیشتر).

Gamma Aquarii : یا γ Aquarii یا گامای آبریز که Sadachbia نامیده می شود ستاره ای از نوع A0 است .دمای سطح خارجی این ستاره تقریباً 10500 درجه کلوین است یعنی نزدیک به دو برابر دمای دو ستاره قبلی ، همین دمای زیاد باعث می شود این ستاره در رده ستاره های سفید قرار بگیرد.این ستاره نیز یک ستاره دوگانه است و تقریباً 164 سال نوری با ما فاصله دارد.

واژه Sadachbia از عبارت عربی سعد الأخبية گرفته شده است.

Delta Aquarii  : یا δ Aquarii یا دلتای آبریز که Skat یا Scheat نیز نامیده می شود ستاره ای از کلاس A3 است که جرمی تقریباً دو برابر جرم خورشید و شعاعی تقریباً 2.4 برابر شعاع خورشید  دارد و دمای سطح خارجی آن تقریباً 9000 درجه کلوین است (این دما باعث می شود در رده کلاس A طبقه بندی شده و به رنگ سفید دیده شود) . نوردهی آن 26 برابر نوردهی خورشید و تقریباً 160 سال نوری با ما فاصله دارد.

سن این ستاره نزدیک به300 میلیون سال تخمین زده شده است و احتمال می رود که عضوی از Ursa Major Moving Group بوده باشد (قبلاً با این گروه آشنا شدیم)

کلمه Skat از کلمه عربی الساق و واژه Scheat نیز احتمالاً از کلمه شئت گرفته شده است.

 

Epsilon Aquarii : یا ε Aquarii یا اپسیلون آبریز Albali نامیده می شود و ستاره ای از کلاس A1 است و دمای سطح خارجی آن تقریباً 9470 درجه کلوین است.سن آن 240 میلیون سال و فاصله آن نیز تقریباً 208 سال نوری تخمین زده می شود.

کلمه Albali از واژه البالع گرفته شده است.

Zeta Aquarii : یا ζ Aquarii یا زتای آبریز که Sadaltager نامیده می شود احتمالاً یک سیستم ستاره ای دوگانه یا سه گانه است که تقریباً 92 سال نوری با ما فاصله دارد.

دو ستاره اصلی این سیستم از نوع زرد-سفید کلاس F هستند و احتمال می رود ستاره کوچکتر (ζ Aquarii B) خود یک سیستم دوگانه دیگر باشد. جرم ستاره A تقریباً 1.72 برابر جرم خورشید و جرم ستاره B تقریباً 1.65 برابر جرم خورشید است.این دو ستاره هر 587 سال یک دور به دور هم می چرخند.

احتمالاً می رود که ستاره B یک سیستم دوگانه باشد و عضو کوچکتر آن یک کوتولو سرخ از کلاس M0 باشد که هر 25.8 سال یک دور به دور ستاره بزرگتر می چرخد.

کلمه Sadaltager از سعد التاجر  گرفته شده است.

 

Theta Aquarii : یا θ Aquarii یا تتای آبریز Ancha نامیده می شود. تخمین زده می شود که این ستاره جرمی بین 2.39 تا 2.78 برابر جرم خورشید داشته باشد.شعاع آن 12 برابر شعاع خورشید است و تا 83 برابر خورشید نوردهی دارد.این ستاره در کلاس G8 رده می شوند و دمای سطح خارجی آن تقریباً 4864 درجه کلوین است.این ستاره در مرحله گذار بین دو حالت غول و زیر غول به سر می برد و حدس زده می شود تقریباً 437 میلیون سال سن داشته باشد.فاصله این ستاره تا زمین 187 سال نوری تخمین زده شده است. به دلیل نزدیکی به دایرةالبروج (ecliptic) ممکن است توسط ماه یا در موارد بسیار نادری توسط سایر سیاره ها مخفی شود.

Lambda Aquarii : یا λ Aquarii یا لاندا آبریز یک غول سرخ از کلاس G2.5 است.جرم آن 3.6 برابر جرم خورشید و دمای سطح خارجی آن 3835 درجه کلوین است. تخمین زده می شود که 390 سال نوری با ما فاصله داشته باشد.

Xi Aquarii : یا ξ Aquarii یا خی آبریز که Bunda نامیده می شود یک ستاره دو گانه است که تقریباً 179 سال نوری با ما فاصله دارد. دو ستاره این مجموعه هر 8016 روز یک دور کامل به دور هم می چرخند . ستاره اصلی (ξ Aquarii A) یک ستاره از کلاس A7 است که تقریباً 1.9 برابر خورشید جرم دارد.جرم ستاره دوم بین 0.3 تا 1.5 برابر جرم خورشید تخمین زده شده است و گمان می رود که یک کوتوله سفید یا یک کوتوله قرمز باشد.ستاره دوم بسیار سریعتر از ستاره اصلی است و با سرعت 170 کیلومتر در ثانیه در حال چرخش است.دمای سطح خارجی ستاره اصلی تقریباً 7691 درجه کلوین است.

 

 Pi Aquarii : یا π Aquarii یا پی آبریز که Seat نیز نامیده می شود یک سیستم ستاره ای دو گانه است که تقریباً 780 سال نوری با ما فاصله دارد.ستاره اصلی این سیستم یک ستاره از نوع B است . دوره تناوب این سیستم 84.1 روز است. جرم ستاره اصلی تقریباً 11 برابر جرم خورشید و شعاع آن تقریباً 6.2 برابر شعاع خورشید است.دمای سطح خارجی این ستاره 27094 درجه کلوین است و 7300 برابر خورشید درخشندگی دارد.(چنین دمای زیادی باعث می شود به رنگ آبی دیده شود) ، سن مجموعه تقریباً 10 میلیون سال تخمین زده شده است و احتمال می رود که ستاره اصلی به ابرنواختر (supernova) منجر شود.

ستاره های فوق تنها موارد مهم صورت فلکی آبریز نیستند تا سال 2013 دوازده سیستم سیاره ای (ستاره هایی که مثل خورشید ما دارای سیاره هایی به دور خود هستند) در این صورت فلکی کشف شدند که به بعضی از آن ها اشاره می کنیم.

سیستم های سیاره ای آبریز :

Gliese 876 دومین نزدیک ترین ستاره به زمین است که 15 سال نوری با ما فاصله دارد. این ستاره یک کوتوله قرمز است که چهار سیاره به دور آن در چرخش هستند و یکی از این چهار سیاره زمین-سان است و جرمی معادل با 6.6 برابر جرم زمین دارد.(این سیستم سیاره ای اولین سیستم سیاره ای کشف شده به غیر از منظومه شمسی است)

Aquarii 91 هم یک سیستم سیاره ای با یک سیاره است که جرم سیاره آن 2.9 برابر جرم مشتری است و دور تناوب آن 182 روز است.

Gliese 849 یک کوتوله قرمز است که یک سیاره مشابه مشتری دارد که جرم آن 0.99 جرم مشتری و دوره تناوب آن 1852 روز است.

سیستم های سیاره ای دیگری نیز در این صورت فلکی وجود دارند که در اینجا به آن ها نمی پردازیم.

 

پدیده های آسمانی :

علاوه بر ستاره ها و سیستم های سیاره ای ، آبریز منزلگاه کهکشان ها ، سحابی ها و پدیده های مهم دیگری نیز هست که سه مورد از آن ها در لیست Messier قرار گرفته اند.در ادامه با چند مورد مهم از این پدیده های آسمانی آشنا می شویم.

سحابی ها :

از ورای صورت فلکی آبریز دو سحابی مهم قابل مشاهده هستند.

NGC 7293 : یا Helix Nebula یا سحابی چشم خدا سحابی ای سیاره ای (planetary nebula) است که اولین بار توسط Karl Ludwig Harding کشف شد و یکی از نزدیک ترین سحابی های سیاره ای به زمین است و به همین جهت سوژه مناسبی جهت عکاسی و مطالعات ستاره شناسی است.همانطور که قبلاً گفتم تخمین فاصله سحابی ها بسیار دشوار است با این وجود حدس زده می شود این سحابی 714 سال نوری با ما فاصله داشته باشد.سن این سحابی بر اساس نرخ گسترش چیزی حدود 10600 سال تخمین زده شده است.اگرچه این سحابی درخشان ترین سحابی سیاره ای محسوب می شود ولی ناحیه های کناری این سحابی بسیار کم نور و رقیق هستند و برای مشاهده خوب باید در یک منطقه تاریک با آلودگی نوری کم باشید.

Cometary knot ها اولین بار در این سحابی مشاهده و کشف شدند و تخمین زده می شود که بیش از 20 هزار knot در این سحابی وجود داشته باشد.

شعاع این سحابی تقریباً 2.9 سال نوری تخمین زده شده است.

در یک منطقه تاریک این سحابی توسط یک دوربین دو چشمی 10x50 قابل مشاهده است ولی با چنین وسیله ای فقط به صورت یک بیضی سفید دیده میشود و جزیئات و شکل حلقه ای آن قابل مشاهده نخواهد بود.یک تلسکوپ صد میلیمتری (چهار اینچی) می تواند ساختار حلقه ای آن را به شکلی ضعیف مشخص سازد ولی با یک تلسکوپ دویست میلیمتری (هشت اینچی) این سحابی به شکلی حلقه ای با دو حلقه رنگی متفاوت ، فاصله و اختلاف رنگ در اجزا قابل مشاهده است. ستاره مرکزی این سحابی بسیار کوچک است و برای مشاهده آن باید از یک تلسکوپ قویتر استفاده کرد.

شکل بسیار زیبا و فاصله نه چندان دور این سحابی آن را به یک سوژه عکاسی عالی تبدیل کرده است.

تکنیک long exposure در عکاسی کمک می کند تا جزئیات بیشتری از این سحابی مشاهده شوند.

در تصویر زیر جزئیات بیشتری از جمله ستاره مرکزی و knot ها قابل مشاهده هستند.

در عکس زیر knot ها بهتر قابل مشاهده هستند.(احتمالاً متوجه شده اید که knot به اجرام دنبال دار با سر تیره تر در تصویر گفته می شود)

 

و اما راهنمای مکان یابی این سحابی :

 

NGC 7009 : سحابی زخل یا Saturn Nebula یک سحابی سیاره ای در صورت فلکی آبریز است که توسط تلسکوپ های آماتوری به رنگ زرد-سبز دیده می شود.این سحابی اولین بار توسط William Herschel در سال 1782 به وسیله یک تلسکوپ دست ساز خودش کشف شد.این سحابی با هر تلسکوپ آماتوری ای قابل مشاهده است ولی به صورت یک تخم مرغ با حاشیه های مات دیده می شود.

اگرچه این سحابی توسط تلسکوپ آماتوری قابل مشاهده است ولی به دلیل ظریف بودن و کم نور بودن اجزای آن ، مشاهده جزئیات بیشتر نیاز به تلسکوپی قدرتمند دارد .

عکس زیر در یکی از مراکز تحقیقاتی ناسا گرفته شده است :

همانطور که مشاهده می کنید این سحابی دارای ساختار سه بعدی فوق العاده پیچیده ای است و زیر سیستم های جنبشی (kinematic) و مورفولوژیکی(morphological) زیادی را شامل می شود. این سحابی منزلگاه پدیده های مختلفی از جمله موارد زیر است :

  • knot
  • small-scale filament
  • ansae
  • multiple shells
  • jet-like stream
  • halo
  • و ...

ستاره مرکزی این سحابی یک کوتوله آبی فوق العاده داغ با 55000 درجه کلوین است که احتمال داده می شود عامل اصلی شکل گیری این سحابی باشد.ستاره مرکزی تشعشعات فوق العاده قدرتمند فرابنفشی دارد که رنگ سبز نواحی اطراف از آن ناشی می شود.

محاسبه فاصله این سحابی بسیار دشوار است و بر اساس اندازه گیری های انجام شده نتایج کاملاً متفاوتی از 1400 سال نوری تا 5200 سال نوری برای آن تخمین زده شده است.

این سحابی در لیست caldwell نیز قرار دارد و با عنوان caldwell 55 شناخته می شود.

تصویر این سحابی با تلسکوپ شیش اینچی :

با یک تلسکوپ ده اینچی :

با یک تلسکوپ قدرتمند تر :

مکان یابی این سحابی :

 

Cluster ها :

چهار کلاستر مهم در صورت فلکی آبریز قابل مشاهده هستند که سه مورد از آن ها در لیست Messier  قرار دارند. در ادامه با این چهار کلاستر آشنا می شویم.

M2 : یا NGC 7080 یک globular cluster  است که اولین بار توسط Jean-Dominique Maraldi در سال 1746 کشف شد. بعد ها Charles Messier در سال 1760 مجدداً آن را مورد مشاهده و اکتشاف قرار داد ولی گمان برد که یک سحابی باشد . در حقیقت William Herschel اولین کسی بود که در سال 1783 توانست اجزای تشکیل دهنده M2  را به صورت ستاره مشاهده کند و آن را در رده کلاستر ها قرار دهد.

M2 یکی از بزرگترین cluster های شناخته شده است و به قدری درخشان است که در یک منطقه کاملاً تاریک و با شرایط مناسب با چشم معمولی هم قابل رویت است ، با یک دوربین دو چشمی به سادگی می توان آن را تشخیص داد (البته مکان یابی آن ساده نیست) ولی برای اینکه بتوانید اجزای تشکیل دهنده آن را به صورت ستاره مشاهده کنید باید از تلسکوپ استفاده کنید و هر تلسکوپ آماتوری ای برای این کار کافی است.

این کلاستر نزدیک به 13 میلیارد سال سن دارد و قطر آن تقریباً 175 سال نوری است و تقریباً 37500 سال نوری با ما فاصله دارد.

M2 کلاستری فشرده است که بییش از 150 هزار ستاره را در خود جای داده است که در بین آن ها 21 ستاره متغیر شناخته شده وجود دارد.درخشان ترین ستاره های این کلاستر غول های قرمز و زرد هستند. M2 از هر جای کره زمین قابل رویت است. با یک دوربین دو چشمی 7x50 یا 10x50 می توان آن را به صورت یک شی غیر ستاره ای یا یک ستاره که در فوکوس قرار ندارد و مات است مشاهده کرد.یک تلسکوپ کوچک 80 میلیمتری می تواند آن را به صورت یک شی با مرکز درخشان و هاله سفید نمیاش دهد ، یک تلسکوپ 200 میلمیتر می تواند بعضی از ستاره های خیلی درخشان اطراف آن را مشخص سازد و یک تلسکوپ 300 میلیمتر ستاره های بیشتری از آن را به تصویر می کشد.

اگرچه M2 کلاستر بزرگی است و جزئیات خوبی را می توان در آن مشاهده کرد با این وجود برای مقاصد عکاسی و رصد آماتوری به پای M13 نمی رسد.

مکان یابی M2 :

 

M72 : یا NGC 6981 هم یک globular cluster است که اولین بار توسط ستاره شناس فرانسوی Pierre Méchain در سال 1780 کشف شد، هم او و هم Messier آن را به عنوان سحابی تلقی کردند ولی اولین بار  John Herschel با امکانات بهتر توانست آن را به عنوان کلاستر تشخیص دهد.

بر اساس آخرین محاسبات M72 تقریباً 55000 سال نوری با ما فاصله دارد و به دلیل همین فاصله زیاد یکی از کوچکترین و کم نور ترین (از دید انسان) پدیده های قابل مشاهده در لیست Messier است و رصد آن آسان نیست.

سن این کلاستر 9.5 میلیارد سال تخمین زده شده است و بر اساس مشاهدات و محاسبات باید بیش از صد هزار ستاره را در خود جای داده باشد که در این میان 42 ستاره متغیر شناخته شده قرار دارد.شعاع تقریبی این کلاستر 52 سال نوری است.

M72 یکی از سخت ترین سوژه ها برای ستاره شناسان آماتور است و برای عکاسی و رصد سوژه چندان جالبی نیست. با یک دوربین دوچشمی 80 میلیمتری مشابه یک ستاره دیده می شود.یک تلسکوپ صد میلیمتری تنها مرکز آن را روشن تر نمایش می دهد (یک دایره مات با مرکز روشن دیده می شود) ، یک تلسکوپ ده اینچی یا قوی تر می تواند ساختار کلاستر گونه آن را نمایش دهد و در حالت کلی تنها با تجهیزات حرفه ای میتوان جزئیات بسیار خوبی از آن را مشاهده کرد.

نکته : فاصله بسیار زیاد دلیل اصلی دشوار بودن رصد آن است.

نکته : با اینکه فاصله این کلاستر بسیار زیاد است ولی باز هم با تلسکوپ درخشان دیده می شود که این نشان دهنده درخشندگی فوق العاده ستاره های مرکزی آن است.

عکس بالا توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده است.

مکان یابی این کلاستر :

 

M73 : یا NGC 6994 چیدمانی ظاهری از چند ستاره است که چهار مورد درخشان آن در کنار هم شکلی شبیه حرف Y را تشکیل می دهند ، این گروه اولین بار توسط Messier در سال 1780 کشف شدند (Messier این مورد و کلاستر قبلی یعنی M72 را در یک شب کشف و ثبت کرد). Messier در مشاهدات خود چند ستاره با حالتی سحابی وار در اطراف آن ها را به ثبت رساند و تصور کرد که این گروه از ستاره ها یک open cluster هستند.مشاهدات  John Herschel نشان داد که حالت سحابی گونه ای وجود ندارد.

در مورد اینکه M73 واقعاً یک open cluster یا تنها یک چیدمان ظاهری ساده از ستاره ها (asterism) است تا مدت های زیاد اختلاف نظر های فراوانی وجود داشت.

در سال 2000 تحقیقات متضادی بر اساس طیف رنگی ساطع شده از این ستاره ها انجام شد که بعضی از این تحقیقات M73 را open cluster تلقی کردند و بعضی دیگر آن را asterism.

بالاخره در سال 2002 Odenkirchen و Soubiran با مطالعه بر روی شش ستاره درخشان تر این گروه نشان دادند که ستاره های این مجموعه تنها فاصله یکسانی از زمین ندارند (به صورت سه بعدی تصور کنید که بعضی نزدیک تر و بعضی دورتر هستند) بلکه جهت حرکت متفاوتی نیز دارند و بر این اساس نتیجه گرفتند که این ستاره ها نمی توانند عضو یک "گروه" باشند لذا open cluster نیستند. (تنها یک چیدمان ظاهری از ستاره ها هستند (asterism))

M72 و M73 در نزدیکی هم قابل رصد هستند.

M73 یکی از سخت ترین پدیده های قابل مشاهده در لیست Messier است و یک قدم جدی برای ستاره شناسان آماتور محسوب می شود. با دوربین های دوچشمی 7x50 یا 10x50 به سختی می توان آن را به صورت لکه ای سفید مشاهده کرد. یک دوربین دو چشمی 20x80 می توان شکلی سفید شبیه حرف Y را مشاهده کرد. با یک تلسکوپ 100 میلیمتری چهار ستاره اصلی این مجموعه تفکیک شده و به صورت حرف Y در کنار هم قابل مشاهده هستند که سه مورد از آن ها به صورت آبی-سفید و ما بقی به رنگ نارنجی-سفید قابل مشاهده هستند.

با یک تلسکوپ 150 میلیمتر (6 اینچی) یا قوی تر به راحتی می توانید ستاره های این گروه را به صورت تفکیک شده با جزئیات مشاهده کنید.

در بعضی از مشاهدات حالتی مات و سحابی گونه در اطراف ستاره ها اعلام شده است که این مشاهدات می تواند تاییدی بر مشاهدات Messier باشد.

فاصله میانگین ستاره های این مجموعه چیزی در حدود 2500 سال نوری تخمین زده شده است.

مکان یابی M73 :

مکان یابی M73 کمی دشوار است.

M73 در شکل بالا در وسط قرار دارد ، همانطور که مشاهده می کنید پیدا کردن آن در بین ستاره های دیگر بسیار دشوار است و ممکن است به سادگی آن را از دست بدهید. برای پیدا کردن آن باید شکل Y  گونه آن را در نظر قرار دهید ، یک ستاره درخشان در یک جهت (مثلاً پایین) ، یک ستاره درخشان در جهت دیگر (راست اگه قبلی را پایین در نظر گرفته باشید) ، و دو ستاره درخشان متمایل در جهت دیگر.سعی کنید شکل زیر را به خاطر بسپارید.

 

NGC 7492 : یک globular cluster است که 85700 سال نوری با خورشید و 82500 سال نوری با مرکز کهکشان راه شیری فاصله دارد و اولین بار توسط William Herschel  در سال 1786 کشف شد. این کلاستر به هیچ عنوان یک سوژه مناسب برای رصد و یا عکاسی نجومی آماتوری نیست.با یک تلسکوپ هشت اینچی به سختی می توان آن را به صورت یک ستاره با حالتی فازی مشاهده کرد.با یک تلسکوپ ده اینچی در بزرگنمایی 114x به صورت زیر دیده می شود :

حتی با یک تلسکوپ 18 اینچ در حالت بزرگنمایی 94x  به صورت زیر دیده می شود :

با همان تلسکوپ با بزرگنمایی 270x می توان آن را به صورت زیر مشاهده کرد :

برای مشاهده جزئیات خوب این کلاستر باید به یک تلسکوپ قدرتمند (مثلاً 20 اینچ یا بالاتر) مجهز باشید.

NGC 7492 کلاستری کم نور و پراکنده با فشردگی و چگالی مرکزی کم است به احتمال زیاد در حال پراکنده شدن توسط نیروی گرانشی کهکشان راه شیری است. این کلاستر با سرعت 208 کیلومتر در ثانیه به ما نزدیک می شود.

قطر این کلاستر حدود 200 سال نوری تخمین زده شده است.

مکان یابی :

مکان یابی این کلاستر بسیار دشوار است.

در شکل فوق اطلاعات جالبی وجود دارد و توصیه می کنم با دقت به آن نگاه کنید.

 

کهکشان ها :

در ورای هر بریدگی از آسمان صد ها و هزاران  ستاره ، کهکشان و سایر پدیده های آسمانی قرار دارند ولی ما قادر به مشاهده همه آن ها نیستیم (حتی با تلسکوپ) ، در ورای صورت فلکی آبریز هم تعداد زیادی کهکشان وجود دارد که فقط بیش از 120 مورد از آن ها در لیست NGC قرار دارند که توسط تجهیزات نیمه حرفه یا حرفه ای از زمین قابل مشاهده هستند.

کهکشان هایی که در ورای این صورت فلکی قرار دارند قدر ظاهری ضعیفی دارند و با تجهیزات غیر حرفه ای به خوبی دیده نمی شوند. با این وجود در اینجا به چند مورد مهم تر اشاره می کنیم.

 NGC 7727 : یک کهکشان عجیب و غریب ( Pculiar galaxy) است که حاصل بر خورد دو کهکشان است. بر اساس مطالعات انجام شده بر روی کلاستر های مرکزی این کهکشان احتمال می رود که بر خورد در یک میلیارد سال پیش صورت گرفته باشد و همچنین احتمال می رود تا چند میلیارد سال بعد این کهکشان شکلی منظم به خود گیرد (پایان برخورد) و به یک کهکشان eclliptical تبدیل شود.

این کهکشان اولین بار توسط William Herschel  در سال 1785 کشف شد . برای مشاهده آن به یک تلسکوپ 8 اینچی یا بیشتر نیاز دارید ولی برای اینکه بتوانید جزئیات و شکل بر خورد آن را به خوبی تشخیص دهید به یک تلسکوپ 15 اینچ یا قدرتمند تر نیاز دارید.

25 کلاستر از نوع globular در این کهکشان شناسایی شده است .

این کهکشان تقریباً 76 میلیون سال نوری (یا حتی بیشتر) با ما فاصله دارد.

مکان یابی ngc 7727 :

 

NGC 7252 : این کهکشان هم کهکشانی peculiar است که حاصل بر خورد دو کهکشان (احتمالاً دو کهکشان بشقابی) در حدود یک میلیارد سال پیش است ( در بعضی منابع 600 میلیون سال قبل).احتمال داده می شود تا چند میلیارد سال دیگر این کهکشان به ثبات برسد (دو کهکشان کاملاً ترکیب شوند و یک کهکشان بزرگ را تشکیل دهند). از آنجایی که احتمال می رود تا چند میلیارد سال دیگر (تقریباً 4 میلیارد سال) کهکشان راه شیری نیز با کهکشان andromeda (نزدیک ترین کهکشان به ما) بر خورد مطالعه ngc 7252 برای پیش بینی این حادثه می تواند مفید و جالب باشد.

ngc 7252 با نام Atoms fo Peace galaxy نیز شناخته می شود و تقریباً 220 میلیون سال نوری با ما فاصله دارد. با وجود این فاصله زیاد به دلیل درخشندگی زیاد همچنان توسط تلسکوپ های آماتوری قابل مشاهده است و به صورت یک حباب سفید فازی شکل دیده می شود .(البته سوژه چندان مناسبی برای تلسکوپ های آماتوری نیست و برای مشاهده خوب آن باید از تلسکوپ های قدرتمند استفاده کرد).پهنای این کهکشان حدود 200 هزار سال نوری تخمین زده شده است.

برای مشاهده جزئیات و ستاره های بخش مرکزی آن فقط باید از تلسکوپ هایی همچون تلسکوپ فضایی هابل استفاده کرد.

در بخش مرکزی این کهکشان بیش از 500 کلاستر با نوردهی فوق العاده بالا قرار دارد که بر اثر بر خورد کهکشانی به وجود آمده اند ، این کلاستر ها جوان هستند (بین 50 تا 500 میلیون سال سن دارند) و ستاره های آبی فوق العاده داغی را در خود جای داده اند.چهل مورد از این کلاستر ها به طرز عجیبی درخشان هستند و در بین این کلاستر ها کلاستری به نام W3 بسیرا حائز اهمیت است.

W3 جرمی حدود 80000000 برابر جرم خورشید دارد و پر نور ترین ابر-کلاستر شناخته شده است و رفتار و خصوصیت های بسیار مشابهی با کهکشان های کوتوله فوق فشرده دارد.(احتمالاً بتوان آن ها را به عنوان حالت گذار مطالعه کرد)

پدیده جالب دیگری نیز در بخش مرکزی این کهکشان قرار دارد ، در هسته مرکزی ngc 7252 دیسکی (بشقابی) به پهنای 10 هزار سال نوری وجود دارد که جهت چرخش آن عکس جهت چرخش کهکشان است ، احتمال داده می شود که این فضای دایره ای باقی مانده اثر بر خورد باشد (اثر پیچشی که در زمان برخورد دو کهکشان به وجود آمده است) ، احتمال دیگر این است که هسته مرکزی یکی از کهکشان ها باشد که در حال مقاوت کردن است.

عکس زیر توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده است :

عکس بعدی هم هسته مرکزی این کهکشان را نشان می دهد ، این عکس هم توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده است :

مکان یابی :

اگر از یک تلسکوپ قدرتمند (مثلاً بیست اینچی) در شرایط مناسب استفاده کنید به خوبی می توانید شکل پیچشی حاصل از بر خورد دو کهکشان را تشخیص دهید.

 

 

PGC 65367 :  یا DDO 210 که به آن aquarius dwarf می گویند کهکشانی کوتوله و نا منظم است که 3.2 میلیون سال نوری با ما فاصله دارد و عضوی از Local Group است.این کهکشان یکی از کم نور ترین اعضای Local Group است ، قدر ظاهری ضعیفی دارد و سوژه مناسبی برای نجوم آماتوری نیست و برای مطالعه اجزا و ستاره های ان باید از تلکسوپ های قدرتمندی مثل تلسکوپ فضایی هابل استفاده کرد.در این کهکشان ستاره های مسنی با بیش از 10 میلیارد سال سن شناسایی شده اند.

 

کهکشان های بسیار بیشتری در صورت فلکی آبریز قابل مشاهده هستند که در اینجا به آن ها اشاره نمی کنم .

همسایه های Aquarius :

همسایه های صورت فلکی آبریز عبارتند از :

Pisces

Pegasus

Equuleus

Delphinus

Aquila

Capricornus

Piscis Austrinus

Sculptor

Cetus

 

 

 

 

دیدگاه‌ها

2

سلام
وقت بخیر
می خواستم بدونم شما ریپورتاژ آگهی(بر اساس محتوای سایت شما) هم در وب سایتتون کار می کنید؟ اگر لطف کنید تعرفه هاش رو اعلام کنید ممنون میشم.
آی دی تلگرام: telegram.me/avijeh_reportage
ایمیل: avijeh.reportage@gmail.com
تلفن: 33779382-021

سلام ، خیر در سایتم ریپورتاژ آگهی کار نمی کنم.

 

افزودن دیدگاه جدید

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.